مولوی نامه

ادبیات فارسی

مولوی نامه
نویسنده : nemati - ساعت ۱:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٤/۳۱
 
  •                چونکه گل رفت وگلستان  در گذشت                                      نشنوی   دیگر    زبلبل    سر گذشت
  •               چون که گل رفت و گلسنان شد خراب                                      بوی   گل   را  از  که جوئیم  از گلاب 
  •               شرح   این   هجران  و  این  خون  جگر                                        این   زمان   بگذار    تا    وقت   دیگر   
  •                شرح     گل    بگذار    از     بهر    خدا                                        شرح  بلبل گو که  شد  از  گل  جدا
  •                                                                                                            
  •                                                                       گلچینی از جلالدین محمد مولوی       
  •                                                                     
  •                  با   لب    دمساز    خود    گر   جفتمی                                  همچو  نی  من  گفتنی ها  گفتمی
  •                  هر  که  او   از  هم   زبانی   شد   جدا                                    بینوا   شد  گر   چه    دارد   صد  نوا
  •                  گر    نبودی    ناله  ای    نی   را    ثمر                                    نی  جهان   را   پر   نکردی   از   شکر
  •                  من    بهر     جمعیتی     نالان     شدم                                   جفت بد حالان  و خوشحالان   شدم
  •                 هر  کسی   از ظن   خود   شد   یار  من                                 وز    درون   من   نجست    اسرار  من
  •                 سر    من    از   ناله   من    دور    نیست                               لیک  چشم  و  گوش  را   آن نرر نیست
  •                 هر کسی  کو دور  ماند  از  اصل  خویش                               باز    جوید     روزگار     وصل    خویش
  •                 پر   و   بال    ما   کمند    عشق     اوست                            مو  کشانش   میکشد  تا   کوی   دوست
  •                 دمدمه    این    نای    از   دمهای     اوست                             هایو    هوی   روح   از   هیهای  او است
  •                 محرم   این   هوش   جز   بیهوش  نیست                            مرزبان   را   مشتری  جز   گوش   نیست
  •                 بند       بگسل     باش      آزاد    ای   پسر                            چند     باشی    بند    سیم   و     بند    زر
  •                 گر     بریزی     بحر    را     در    کوزه   ای                            چند    گنجد    قسمت     یک     روزه   ای
  • نی  حدیث  راه  پر  خون  میکند                   قصه  های  عشق   مجنون   میکند
  •                                                                          
  •                  بشنو اکنون اصل انکار از چه خواست                                 زانکه کل را گونه گونه جزو هاست
  •                  جزو  کل  نی  جزوها  نسبت  به  کل                                 نی چو  بوی  گل که باشد  جزو  گل
  •                  لطف    سبزه    جزو   لطف  گل  بود                                  بانگ   قمری    جزو   آن    بلبل  بود
  •                 از   محقق  تا   مقلد    فرق   هاست                                 کاین چو داود است و آن دیگر صدا است
  •                 گر        بیآموزی        صفیر     بلبلی                                  تو   چه   دانی  او  چه   گوید   با  گلی
  •                 آسمان     پر       ستاره      پر    زماه                                   تو     نهفته     سر    فرو     برده   بچاه  
  •                که  اگر  ماه   است پس کو  روشنی                                 تو    درآ     از     چاه   و   بنگر   ای   دنی
  •                آنکه  اندر چشمه ای شور است جات                                  تو    چه   دانی   شط     جیحون   فرات
  •                                                                             
  •                 هر  چه  گوید  مرد  عاشق  بوی  عشق                             از   دهانش   میجهد  تا   کوی  عشق
  •                هر چه  گویم   عشق  را   شرح   و   بیان                             چون  بعشق   آیم   خجل گردم  از  آن
  •                عاشقی  گر  زین  سر  گر   زآن  سرست                             عاقبت  ما  را  بدان  شه   رهبر   است
  •                                                                           
  •              داستان از این قرار است که پیلی را از هندوستا ن اورده بودند در خانه ای تاریک جای داده بودند و مردم
  •                شبانه به آن خانه هجوم آورده که پیل را از نزدیک تماشا کنند ولی در تاریکی دیدن پیل میسر نبود
  •                  دیدنش  با  چشم   چون  ممکن  نبود                                   اندر  آن  تا ریکیش  کف  می   بسود
  •                  آن یکی  را  کف  به  خرطوم   او  فتاد                                   گفت  همچون  ناودان  است  این نهاد
  •                 آن  یکی را  دست  بر گوشش  رسید                                   آن  بر  او   چون  باد   بیزن  شد   پدید
  •           خلاصه منظور مولوی از این تمثیل این است که ما با چشم حس در جوستوجوی  خداوند هستیم  اگر      
  •                               چشم دریابین داشته باشیم و  همه عاشقانه در جستجوی معشوق باشیم
  •                                                              دیگر ما و منی وجود نخواهد داشت                
  •                 از     نظر    گه   گفتشان     شد    مختلف                         آن    یکی    دالش   لقب   داد   آن   الف
  •                 در    کف    هر   یک    اگر   شمعی    بودی                       اختلاف   از   گفتشان     بیرون    شدی
  •                چشم هس همچون کف دست است وبس                       نیست    کف  را   بر  همه   او  دسترس
  •                چشم    دریا     دیگر    است   و   کف    دگر                        کف    بهل    وز    دیده    در    دریا    نگر
  •               جنبش    کف     ها     ز   دریا     روز    شب                        کف   همی   بینی  و  دریا   نی   عجب
  •               شاهکار مولوی در این است که شما را از کف دست به کف دریا میبرد و منظور او چشم دل است
  •                                                              نر دبان    این    جهان   ما  و   منیست
  •                                                              عاقبت   این   نردبان    افتادنی   است
  •                                                              لاجرم   آن   کس  که  بالا تر نشست
  •                                                             استخوانش سخت تر خواهد شکست
  •                                                                       
  •               پشه  کی  داند  که   این باغ  از  کیست                           در   بهاران  زاد  و   مرگش  در  دی  است
  •              کر م   کاندر   چوب   زایید    است  حال                             کی     بداند      چوب     را    وقت    نهال 
  •              موسی  و   عیسی   کجا   بود   کافتاب                             کشت     موجودادت   را      میداد      آب
  •              آدم    و   هوا    کجا     بود     آن     زمان                            که   خدا    افکند    این    زه     در   کمان
  •                                                                     
  •                                                                 Reincarnation و مولوی
  •             هم   چو   سبزه    بارها   رو  ِعیده   ام                               هفتصد    و    هفتاد    غالب    دیده    ام
  •            از   جمادی     مردم       نامی     شدم                                 و   از   نما   مردم   ز خیوان    سر   زدم
  •           مردم   از   حیوانی  و   آدم   شم   شدم                                پس  چه  ترسم کی ز مردن  کم  شدم
  •          جمله    ای     دیگر     بمیرم     از    بشر                               تا     برارم      از     ملاعک    بال    و    پر
  •          و   از   ملک   هم    بایدم   جستن  ز جو                              کل    شی عن    هالک    الا    وجه    هو
  •           بار     دیگر      از      ملک      پران   شوم                              آنچه     اندر     فهم     ناید     آن     شوم
  •                      به عقیده صوفیه انسان کامل پس از سیر صعودی در وجود خدا مستحیل میشود
  •                                                    
  •                                                       fatalist و مولوی 
  •          آلت    حقی    تو     فاعل   دست   حق                               کی    زنم   بر   آلت  حق  طعن   و   دق
  •            لطف   شه  جان   را   جنایت   جو  کنند                              زانکه  شه   هر   زشت   را   نیکو   کند
  •            دست   کو   لرزان    بود      از     ارتعاش                              وانکه   دستی   را   تو    لرزانی   زجاش
  •            هر   دو   جنبش   آفریده   حق    شناس                               لیک    نتوان    کرد   این    با  ان   قیاس
  •             پر      کاهم      در     میان     تند    باد                                 من    ندانم     تا    کجا     خواهم    فتاد
  •            چون      قضا   آید    طبیب    ابله    شود                                  آن    دوا    در    نفع    هم   گمره  شود
  •            چون    قضا    آید  شود   تنگ   این جهان                                 از    قضا     حلوا     شود    رنج   دهان
  •             گفت    اذا    جاء   القضا     ضاق   الفضا                                  تعجب    الا بصار      اذا    جاء    القضا
  •             ای    رفیقان    راه    ها   را    بسته   یار                                   آهوی     لنگیم    و   او   شیر     شکار
  •             در     کف     شیر     نر    خونخواره   ای                                   غیر   تسلیم   و   رضا    کو   چاره   ای
  •              الشقی   من    شقی    فی   بطن  الام                                   من    سمات     الله      یعرف     کلهم
  •                                                             نظر دوگانه مولوی در باره جبر و اختیار
  •                                                                      
  •              بانگ  گردشهای  چرخ است این که خلق                       می   سورایندش     بطنبور    به    حلق
  •              هیچ      میدانی    چه    میگوید      رباب                         زاشگ   چشم   و   از   جگر های   کباب
  •                                                                      
  •                                                  مولوی و Droll
  •                        در اینکه مولوی هیچگاه کم نمی آورده که مجبور باشد در اشعارش این جنین هذل بگوید
  •                  بقول استاد مرحوم محمد تقی جعفری.  نظر نویسنده ولی گفته دیگر جه کار ش میشود کرد.
  •                   البته در  این اشعار  مولوی تابلویی میکشد که در ایمان صدق بایزید خود را با آن می سنجد.
  •             لیک     از   ایمان    و    صدق     بایزید                                 چند   حسرت   بر دل  و   جانم   رسید
  •             همچو   آن  زن   کو   جماع   خر بدید                                 گفت     آوه    زان     خر    فحل    فرید
  •             گر   جماع    این  است  کاید  از  خران                                در   کوس  ما  می  ریند  این  شوهران
  •              
  •           زانکه    از    بانگ    علالای     سگان                                            هیچ      واگردد       زراهی      کاروان
  •              یا   شب  مهتاب  در   غوغای   سگ                                             سست   گردد   بدر   را  در  سیر  تک
  •             مه  فشاند   نور  و  سگ  عوعو  کند                                             هر  کسی  بر  خصلت  خود  می تند             
  •                                                                         
  •             جزو  را  از کل  خود   پرهیز   چیست                                                  با  مخالف   این   همه   آمیز   چیست
  •            جنس   را  بین  نوع  گشته در  روش                                                    عیب  ها بین گشته  عین  از  پرتوش
  •                              لازم به ذکر است که مولوی شناسان مسلمان این نوع وحدت وجود مولوی را رد میکنند
  •                                                            و آن را برگرفته از وحدت وجود هندی میدانند.
  •                                                                                                     
  •              من   نخواهم   لطف  حق  از  واسطه                                             که   هلاک   خلق   شد  این  رابطه
  •              هر   که   او    بیند    مسب    را   عیان                                            کی  نهد  دل  بر   سبب  های  جهان
  •                   منظور مولوی در این قست سخنش با مشرکین وبت پرستان بوده در حقیقت مولوی ایه کریمه
  •                                                        و نحن اقرب الیه من حبل الورید را تفسیر کرده
  •                                                                                                                      
  •            منبسبط   بودیم   و  یک   جوهر   همه                                       بی  سر  و  بی پا  بودیم  آن  سر  همه
  •            چون   بصورت   آمد     آن     نور   سره                                        شد   عدد   چون   سایه   های  کنگره
  •            کنگره    ویران     کنید     از    منجنیق                                         تا   رود    فرق    از    میان    این  فریق
  •                                                                           
  •         از   نظر   گاه   است   ای   مغز   و  جود                                        اختلاف     مومنو     گبر    و    جهود
  •        این جهان همچون درخت است ای کرام                                         ما  بر آن  چون  میوه   های   نیم  خام
  •        سخت     گیرد     خام    ر ا  مر   شاخها                                         چون  که  در   خامی   نشاید   کاخ  را
  •        چون  بپخت  و گشت  شیرین  لب  گزان                                       سست   گیرد   شاخها   را   بعد   از  آن
  •        سخت   گیری  و   تعصب  خامی  است                                         تا  جنینی  کار   خون   آشامی   است
  •   
  •                                                                        
  •        هست     بی     رنگی     اصول    رنگها                                        صلها         باشد         اصول       جنگها
  •        چون   که   بی   رنگی    اسیر رنگ شد                                       موسی    با    موسی   در   جنگ   شد
  •         رنگ   را   چون   از    مییان      برداشتی                                      موسی   و    فرعون      دارند      آشتی
  •                                                                        
  •         بر   لبش   قفل   است و  در   دل   رازها                                        لب    خموش   و   دل    پر    از    آوازها
  •         عارفان    که   جام    حق   نوشیده   اند                                       راز     ها      دانسته     و    پوشیده    اند
  •         هر   که   را    اسرار    حق     آموختند                                        مهر        کردند        دهانش       دوختند
  •             معلوم نیست مولوی به چه چیز واقف  بوده که از گفتنش ابا داشته درداستان موسی وشبان میگوید
  •         گر    بگویم    عقل    ها    را   بر   کند                                       ور     نویسم    بس    قلم    ها    بشکند 
  •                              یا در دیباچه مثنوی انسان را به جای نی میگذارد واز زبان نی میسو راید
  •        سر   پنهان   است    اندر    زیر   و بم                                         فاش    اگر    گویم   جهان   بر   هم   زنم
  •                                    در این جا بار دیگر خود رشته سخن را بدست گرفته میگوید
  •        آنچه   نی  میگوید   اندر   این  دو باب                                         گر    بگویم    من    جهان    گردد    خراب
  •                      بعضی از عرفان شناسان معتقدند که این جذبه و حا لست که به عرفا دست می دهد
  •              ولی مولوی در سر تا سر مثنوی  می خواهد سری را فاش کند ولی این سخنی که می خواهد بگوید
  •                                    جزو  اسرار  است و نباید نا اهلان و کج خوانها از آن با خبر شوند لا جرم 
  •                                            با ابیات زیر سخن خود را در غلاف حلق میکند تا فتنه بر نخیزبد                                        
  •             نکتها   چون   تیغ    پولاد   است   و   تیز                                     گر   نداری    تو   سپر    واپس    گریز
  •             پیش    این    الماس     بی    اسپر    میا                                     کز    بریدن     تیغ     را     نبود     حیا
  •             زین سبب   من  تیغ   کردم    در    غلاف                                     تا   که  کژ  خوانی   نخواند  بر  خلاف
  •                                                                         
  •            گفتمش   پوشیده   خوشتر   سر   یا ر                                       خود   تو   در   ضمن   حکایت   هوشدار      
  •            خوشتر   آن   باشد   که    سر    دلبران                                        گفته      آید      در       حدیث     دیگران       
  •                مولوی در باره عقل نظرش نسبی است و پای استدلالیان را چوبین میداند و در مثنوی بارها به آن
  •                     اشاره دارد در این اشعار صریحن به آن می پردازد  بار دیرین ابوجهل را که به جان می پیوندد
  •             آن  زمان  که  بحث  عقلی  ساز  بود                                          این   عمر   با   بوالحکم     همراز    بود
  •            چون   عمر  از  عقل  آمد  سوی  جان                                         بوالحکم   بوالجهل  شد   در   حکم   آن
  •                                                                       
  •                   مجنون در بستر بیماری افتاده بود و حالش بسیار وخیم بود حکیمی را بر بالینش آورده بودند
  •                       حکیم تشخیص داد بیماری او از عشق است ولی من تجویز میکنم که او را فصد کنید
  •                                           مجنون گفت من هرگز نخواهم گذاشت تا مرا فصد کنند 
  •                                                   حکیم گفت چرا از فصد کردن  میترسی
  •             گفت  مجنون  من نمی ترسم زنیش                                         صبر  من  از  کوه   سنگین   است بیش
  •            لیک   لیلی   از   و  جود   من  پر است                                        این  صدف  پر  از  صفات  آن   دور   است
  •            ترسم  ای  فصاد   اگر    فصدم   کنی                                         نیش    را     نا     گاه   بر    لیلی    زنی
  •            من   کیم  لیلی  و  لیلی  کیست  من                                         ما   یکی    روحیم      اندر     دو      بدن
  •                                                                       
  •           گفت   لیلی  را  خلیفه   چون   تویی                                        و   از   تو   شد   مجنون   گرفتار    غوی
  •           از   دیگر   خوبان   تو    بهتر   نیستی                                         گفت خاموش  چون تو  مجنون  نیستی
  •                                                                    
  •           تا   نبارد     ابر    کی    خندد   چمن                                          تا   نگرید    طفل    کی    نوشد    لبن
  •           جزو  ها  را  رویها  سوی  کل  است                                           بلبلان  را   عشق   با  روی  گل  است
  •           آنچه    از    دریا    به    دریا    میرود                                           کز   هم   ان  جا   آمد    آن   جا  میرود
  •           هر  چه  میگویم  بقدر  فهم  تست                                            مردم    اندر    حسرت    فهم    درست
  •          چون  که  با  کودک  سر  کارت  فتاد                                          پس     زبان     کودکی    باید     گشاد
  •          گنج  بی  مار  و  گل  بی خار  نیست                                          شادی   بی  غم   در  این  بازار  نیست 
  •          کاشگی    هستی   زبانی   داشتی                                            تا    ز    هستان      پردها     برداشتی
  •          هرچه  گوای    ای  دم هسیی  از  آن                                         پرده   ای   دیگر  بر   آن   بستی   بدان
  •          پس  زبان  محرمی  خود  دیگر   است                                         همدلی  از  هم  زبانی  خوشتر  است
  •          آن   یکی   پرسید    اشتر    را   کهی                                          از    کجا    می آئی    ای     اقبال   پی
  •           گفت    از    همام    گرم   کوی   تو                                            گفت  خود    پیداست   در   زانوی  تو
  •            ای    برادر    تو     همه    اندیشه ای                                         ما   بقی  خود  استخوان  و  ریشه  ای
  •           دیده  خواهم  تا  شناسد  شه  شناس                                     تا   شناسد    شاه    را   در    هر   لباس
  •           ای    برادر    عقل    یکدم    با  خود   آر                                       دمبدم    در   تو   خزان   است   و   بهار
  •           ساعتی      گرگی    در    آید   در    بشر                                     ساعتی   یوسف  رخی  همچون  قمر
  •           خار    دل    را   گر   بدیدی   هر   خسی                                    کی   غمان   را    راه   بودی  بر   کسی
  •           من   نیم   جنس   شهنشه   دور    از   او                                    بل   که    دارم    در   تجلی   نور   از   او
  •          جنس  ما  چون   نیست  جنس  شاه   ما                                    ماه    ما     شد     بهر     مای    او    فنا
  •          این    دلم   باغ   است  و چشمش   ابروش                                   ابر    گرید    باغ   خندد    شاد   و  خوش
  •          آب    کم     جو      تشنگی     آور     بدست                                   تا    بجوشد     ابت    از    بالا   و    پست
  •          تا      نزاید        طفلک          نازک        گلو                                  کی    روان    گردد     زپستان    شیر    او
  •          قبله    جان    را    چو     پنهان     کرده    اند                                هر     کسی     رو     جانبی    آورده    اند
  •          جوی    دیدی    کوزه      اندر     جوی     ریز                                آب    را    از    جوی    کی    باشد     گریز
  •           آب    کوزه     چون    در     آب     جو    شود                                محو    گردد     در     وی     جو  او    شود
  •                                                                  
  •             هیچ       آیینه      دگر    آهن    نشد                                          هیچ     نانی    گندم     خرمن     نشد
  •            هیچ   انگوری   دگر     غوره    نشد                                          هیچ    میوه    پخته    با   کوره    نشد
  •                                                                   
  •          آن یکی نایی که خوش نی میزدش                                           ناگهان   بادی   بجست    از    مقعدش
  •          نای   را   بر  کون   نهاد  او  که زمن                                            گر   تو    بهتر    میزنی    بستان    بزن
  •                                                                  
  •            آن   یکی   خر  داشت  پالانش نبود                                          یافت   پالان   گرگ   خر  را   در  ربود
  •           کوزه   بودش  آب می  نآمد  بدست                                           آب را چون یافت خود کوزه شکست
  •                                                                 
  •            آن یکی نحوی به کشتی در نشست                                     رو  بکشتی  بان نمود   آن خود  پرست
  •            گفت هیچ  از  نحو  خواندی  گفت  لا                                     گفت   نیم     عمر     تو     شد    بر فنا
  •           دل شکسته گشت کشتی بان ز تاب                                       لیک   آندم  گشت  خواموش  از  جواب
  •            باد    کشتی    را    بگردابی    فکند                                         گفت  کشتی  بان   بدان   نحوی   بلند
  •           هیچ    دانی    آشنا     کردن     بگو                                          گفت   نی   از   من   تو  صباحی  مجو
  •           گفت کل عمرت ای نحوی فنا است                                          زانکه  گشتی  قرق در  گرداب  هاست
  •           محو  می  باید  نه  نحو  این جا بدان                                         گر  تو  نحوی  بی   خطر   در   آب   ران  
  •           آب   دریا   مرده   را    بر    سر    نهد                                         ور    بود    زنده    ز   در   یا    کی   رهد
  •                          چون   به  میری  تو ز   اوصاف   بشر             بحر   اسرارت   نهد   بر  فرق   سر  
  •                           ای که خلقان را تو خر می خوانده ای           این زمان چون خر به گل وامانده ای  
  •                            گر  تو   علامه  زمانی      در    جهان            نک  فنای  این  جهان بین این زمان   علام
  •                            مرد   نحوی   را   از  آن   در   دوختیم             تا   شما    را   نحو  محو  آمو ختیم
  •                     انسان نباید به آنچه خود دارد دل خوش باشد و کبر وغرور او را به ورطه نیستی بکشد
  •                                                             کل حزب بما لدیهم فرهون
  •                                                              
  •           من گلچینی از مثنوی معنوی را که در حافظه داشتم در اینجا آوردم. البته بسیاری از اشعار مولوی را
  •         در زیر لحاف هم نمی توان بیان کرد. شناخت این مرد بزرگ بسیار دشوار است آنچه مسلم است او مردی
  •      خدا جوی بوده. به قول خودش وجودش پر از لیلی بوده و جایی برای دیگری نمانده وقتی از عشق میگوید.
  •                عشقهای    کز    پی   رنگی   بوود                           عشق    نبود    عاقبت    ننگی   بود
  •             منظورش همان عشق های افلا طونی است. نهایت این که رقص وسماء را هم وارد عرفان کرده.
  •            ما در باره کامپیوتر می نوشتیم. گریزی زدیم به عرفان وبلاگ یعنی دفتر چه خاطرات. اگر ما
  •           در این نوشتار اشتباهی کردیم ما را به بخشید. من قبل از این هم گفتم که تحصیلات Collegiate
  •         یا آکادمیک ندارم. و در این قسمت از شمال ایران که مسکن گذیده ام. حتی یک کتاب همراه ندارم .
  •           عارضه قلبی ما را از کار کسب انداخته. و در این انزوا تنها دل خوشی ما همین نوشته ها است.
  •          موفق پیروز باشید.لازم به یاد آوری است که اضافاتی که بعدن در این قسمت آوردیم از روی

          یادشتهای خاطرات گذشته خود در آوردیم  اگر ما بخواههیم مولوی را به شناسیم فقط همان
          دیباچه مثنوی او کفایت میکند چون این مرد بزرگ در همان دیباچه تمام  اصول عرفانی و ادبیات
          زبان فارسی را بیان کرده متاءاسفانه مولوی در مثنوی پراکنه گویی کرده که در آن تمثیلات
          خسته کننده مطالب را پرا کنده و اگر امروز کسی بخواهد به مثنوی روی آورده آز آن گریزان  میشود
          در قدیم همین مثنوی بنام جامع التمثیل در منزل ها در پشت کرسی ها جای تلوزیون امروزی را
          گرفته بود البته آنها متوجه مطالب عرفانی آن نمی شدند ولی از داستانهای آن لذت می بردند.
          ما سعی خواهیم کرد که مطالب پراکنده مثنوی را در آینده نزدیک گرد آوری کرده وبرای شما بنویسیم.